Józef Banach urodził się 7 marca 1904 r. w Biegonicach jako trzecie dziecko Wawrzyńca i Karoliny z domu Potoczek. W późniejszym czasie jego rodzina powiększyła się jeszcze o jedenaścioro rodzeństwa.  Po ukończeniu szkoły powszechnej pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa.

W 1920r. zatajając swój wiek wstąpił do wojska jako ochotnik i brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Po zakończonej kampanii przez krótki czas pozostaje w domu.  W 1923 r. zgłosił się na ochotnika do 1 Pułku Strzelców Podhalańskich w Nowym Sączu. Otrzymał przydział do służby łączności. Szkołę podoficerską ukończył w stopniu kaprala, a następnie odbył kurs doskonalenia podoficerów funkcyjnych w Zegrzu. Po ukończeniu kursu został podoficerem zawodowym awansując kolejno do stopnia starszego sierżanta, a równocześnie pełniąc w pułku funkcję instruktora łączności. W marcu 1939r. został przeniesiony do 2 Pułku Piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza „Karpaty” (1 Batalion „Dukla”).

Po wybuchu wojny brał udział w boju pod Duklą z 8 na 9 września 1939 r., następnie w walkach odwrotowych. 19 września 1939 r. na rozkaz dowództwa przekroczył granicę węgierską i wraz z innymi żołnierzami został internowany.

Będąc specjalistą łączności już w grudniu 1939 r. został ewakuowany do Francji przez Jugosławię i Włochy, gdzie został skierowany do Centralnego Ośrodka Formowania Wojska Polskiego w Coetquidan (Brytania). Po weryfikacji i przeszkoleniu 22 lutego 1940r. został przydzielony do 1 Dywizji Grenadierów. W połowie kwietnia 1940 r. starszy sierżant Józef Banach został przerzucony wraz z dywizją do Lotaryngii. Po rozpoczęciu ofensywy niemieckiej brał udział w walkach na linii Maginota (Altviller, Lenning). Po ciężkich bojach w dniach 17, 18 czerwca 1940 r. na kanale Marna-Ren pod Lagarde – wobec całkowitego załamania się oporu wojsk francuskich i olbrzymich strat – 1 Dywizja Grenadierów została rozwiązana. Największe straty poniósł 2 Pułk Grenadierów - aż 80% stanu osobowego i śmierć dowódcy pułku.

W starciu tym starszy sierżant Józef Banach został ciężko ranny i z pękniętą przeponą dostał się do niewoli niemieckiej. Po podleczeniu został osadzony w obozie jenieckim Stalag VD w Stasburgu.

W 1941 r. uciekł z obozu i dotarł do Lyonu, a następnie do Auch w Gaskonii gdzie nawiązał kontakt z konspiracyjną  organizacją kierowaną przez II Oddział Sztabu Głównego Wojska Polskiego w Londynie. Zajmował się przerzutem żołnierzy polskich do Wielkiej Brytanii.

Oficjalnie został zatrudniony od 20.01 1942r. w PCK w Lyonie w Kartotece Jeńców Wojennych. Pełnił konspiracyjną funkcję - Komendanta Grupy Podoficerów przeznaczonych do ewakuacji. Kilkakrotnie był kurierem i przewodnikiem na trasie Lyon- Marsylia.

W dniu 16.06.1942 r. wyrusza z ostatnią grupą 12 osób (w tym wachmistrz Lubecki i podchorąży Jan Lipski) z Lyonu do Marsylii, skąd łodzią rybacką( komendant kpt. Krajewski) wypływają w morze, a następnie przejmuje ich brytyjski niszczyciel i transportuje do Gibraltaru. Po miesięcznym pobycie został zaokrętowany wraz z większą grupą polskich żołnierzy na brytyjski statek Narakunda i w konwoju dotarł do Anglii.

W dniu 4 sierpnia 1942 r. starszy sierżant Józef Banach zameldował się w polskiej Komendzie Uzupełnień nr 1 i po ponownej weryfikacji i przeszkoleniu już jako starszy wachmistrz z dniem 18 sierpnia 1942 r. został przydzielony do 1 Dywizji Pancernej (10 szwadron łączności) dowodzonej przez gen. bryg. Stanisława Maczka. Stacjonował w Szkocji, gdzie wraz z Dywizją przeszedł półtoraroczne intensywne szkolenie na nowym sprzęcie dostarczonym w 1943 r.

Z początkiem 1944 r. Dywizja wchodzi w skład 23 Grupy Armii (dowódca marszałek Bernard Montgomery). W dniach od 29 lipca do 4 sierpnia 1944r. Dywizja wyładowuje się na plażach Normandii pod Arromanches i Courseulles (wchodzi w skład 2 Korpusu 1 Armii Kanadyjskiej). Do walki wchodzi w nocy z 7 na 8 sierpnia 1944 r. i wraz z 4 Dywizją Pancerną uderzają czołowo na kierunku Cean Falaise na 5 Armię Pancerną gen. Seppa Dietricha.  Następnie star. Wachmistrz Józef Banach walczył kolejno:

-        8 sierpnia do 6 września 1944 r. – pod Cean Falaise, Abbevilie (Francja)

-        6 września do 16 wrześniań 1944 r. – pod Ypres, Roulers, St. Nicholas, Stekene (Belgia),

-        16 września do 22 września 1944 r. – Koewacht, Axel – Hulst (Holandia),

-        28 września do 2 października 1944 r. – Merxplas, Baarle – Heide (Belgia),

-        3 października do 8 listopada 1944 r. – Baarle – Nassau, Glise, Breda, Moerdijk (Holandia),

-        9 listopada do 8 kwietnia 1945 r. – nad rzeką Mass (Holandia),

-        14 kwietnia do 8 maja 1945 r. – Kusten Canal, Aschndorf, Papenburg, Ihrhove, Leer (Niemcy).

Po awansie do stopnia chorążego Wojska Polskiego pełnił służbę w 1 Dywizji Pancernej do 19 kwietnia 1947 r., która wchodziła w skład brytyjskich sił okupacyjnych w Niemczech.  Stacjonował kolejno w Wilhelmshaven w rejonie Oldernburga, Hannoweru, Soltau, Minster, Walsrode.

Został zdemobilizowany z dniem 12 sierpnia 1947 r. i zatrudniony w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia w Anglii do dnia 25 sierpnia 1949 r.

Początkowo pozostawał bez pracy, jednak nie wrócił do Polski (gdzie żyła jego żona) z obawy przed prześladowaniem. Zamieszkał w Derby, gdzie zaczął prowadzić małą restaurację. Na zapleczu ożywioną działalność prowadziła organizacja byłych żołnierzy 1 Dywizji Piechoty, których często odwiedzał generał Stanisław Maczek.

Oprócz pracy zawodowej i działalności w organizacji kombatanckiej Józef Banach uczył języka polskiego dzieci miejscowej Polonii w Szkole Polskiej w Derby. Życie polskie w Derby toczyło się nierozłącznie z życiem polskiej katolickiej parafii. Jej początek to 1948 rok, kiedy do osiedlających się rodaków, głównie po demobilizacji wojska, przyjechał z religijną posługą ks. Józef Lepich.

W 1949 roku powstało tam Polskie Stowarzyszenie Katolickie. Jednym z jego pierwszych działaczy, a jednocześnie prezesem został Józef Banach. Rozwijało ono działalność religijną, narodową i społeczną, a także organizowano większe zebrania towarzyskie. W jego gronie zrodziła się idea stworzenia ośrodka religijno-kulturalnego. Cel ten zrealizowano dzięki olbrzymiemu zaangażowaniu wielu rodaków z ks. Herbertem Gatnarczykiem i Józefem Banachem na czele.  W zakupionym okazałym obiekcie przy 18 Kedleston Road, powstała duża sala pełniąca rolę kaplicy, a okazyjnie służyła m.in. uroczystościom religijno-patriotycznym i kulturalnym, umożliwiając częstsze i większe spotkania rodaków.

Józef Banach za swą odwagę, męstwo i służbę dla innych został odznaczony wieloma medalami w tym: Złotym Krzyżem Zasługi, Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Medalem Wojska Polskiego, francuskim Croix de Guerre, Brytyjską Gwiazdą 1939-1945, Medalem Wojny 1939-1945.   Józef Banach zmarł nagle w wieku 67 lat, 10 maja 1972r. w Derby i tam został pochowany.  Fragment z płyty nagrobnej Józefa Banacha w Derby: „Zachował Wiarę Ojców, Służył Wiernie Ojczyźnie i Rodakom”.

Na cmentarzu Komunalnym w Nowym Sączu, na grobowcu gdzie spoczywa jego żona, jest również symboliczna tablica nagrobna Józefa Banacha.

Bibliografia:

Attenborough R., O jeden most za daleko, 1977, https://www.youtube.com/channel/UCt8g8GNR-9cF0tun3uOiuiQ.

Mordawski Z., Józef Banach (1904-1972), [w:] Rocznik Sądecki, 2004, t. 32.

Rozmowa przeprowadzona z młodszym  bratem Józefa – Stanisławem Banachem, 2.02.2002.



Inne artykuły

zdj bohaterzy2

Projekt

„Śladem sądeckich społeczników

w drodze do niepodległej"

dofinansowany jest ze środków

Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich”

 

 FIO logo

 

Projekt organizowany przez
Fundację Centrum Edukacji Mobilnej

logo Fundacja Centrum Edukacji Mobilnej

  

Projekt "Ślady bohaterów"

dofinansowano ze środków

Muzeum Historii Polski w Warszawie

w ramach Programu „Patriotyzm Jutra”
 

czarny kwadrat oficjalny pomn

 

PJ RGB pomn