Cele:

Uczeń:

-        rozumie i poprawnie stosuje pojęcie „archetypu”,

-        potrafi podać najważniejsze źródła kultury europejskiej,

-        wymienia archetypy mitologiczne i biblijne np.: archetyp domu, ojca, ojczyzny, kobiety,

-        czyta ze zrozumieniem różne teksty kultury,

-        poprawnie wnioskuje,

-        potrafi zredagować notatkę encyklopedyczną,

-        zna wybrane fakty z biografii Genowefy Kroczek,

-        potrafi zrozumieć, w jaki sposób wydarzenia historyczne mogą zdeterminować życie człowieka.

Metody i formy pracy: burza mózgów, pogadanka, analiza przykładowych wzorców; praca w grupach.

Planowany czas: 90 minut.

Przebieg zajęć:

  1. Wprowadzenie:

Kultura europejska, do której należymy, ma swoje źródła w mitologii i Biblii. Zawdzięczamy im między innymi: rozwój gatunków i rodzajów literackich, stworzenie języka poezji, zdefiniowania postaw etycznych obowiązujących w życiu człowieka.  To one ukształtowały obowiązujące archetypy. Przez archetyp należy rozumieć pierwotny wzorzec np. postaci.

  1. Rozmowa z uczniami na temat ich znajomości archetypów. Wymieniają archetypy biblijne i mitologiczne. Próbują je zdefiniować. Na przykład:

Archetyp kobiety – opiekuńcza, przekazująca życie, wrażliwa, subtelna…

Archetyp domu – schronienie, bezpieczeństwo, rodzina…

  1. Metodą burzy mózgów uczniowie gromadzą określenia do słowa „kobieta”, wynikające z ich zrozumienia pierwotnego znaczenia tego słowa.

Oczekiwanymi określeniami powinny być: łagodna, dobra, opiekuńcza, delikatna, słodka, drobna, dająca życie….. 

  1. Podział klasy na grupy. Każda grupa otrzymuje tekst mitu z „Mitologii” Jana Parandowskiego. Mit o Demeter i Korze, Eurydyce i Orfeuszu, o Niobe, Afrodycie i Adonisie. Uczniowie czytają tekst a następnie charakteryzują kobiece bohaterki, wypisując na arkuszach papieru ich cechy.

Powinny pojawić się następujące określenia adekwatne do historii opisanych w tekstach: mądre, wrażliwe, wspaniałe matki, skłonne do niewyobrażalnych poświęceń z miłości do dzieci czy też ukochanego mężczyzny, pracowite, rodzinne ciepłe, piękne, dające życie, dbające o ognisko domowe…

  1. Każdy z uczniów otrzymuje tekst z Biblii „Poemat o dzielnej niewieście”. Po cichym czytaniu i objaśnieniu etymologii słowa z tytułu „dzielna”(dobra), uczniowie wymieniają przymioty kobiety biblijnej: dobra, wspierająca męża, pracowita, chwaląca przymioty męża na mieście, skromna, oddana, pobożna…
  2. Wspólne wyciąganie wniosków.

Biblia i mitologia stworzyły bardzo podobny obraz kobiety, istoty subtelnej, obdarzonej urodą, wrażliwością, predysponowanej przede wszystkim do przekazywania życia.

Ten archetyp kobiecości przetrwał wieki i właściwie obowiązuje do dzisiaj.

  1. Prowadzący krótko przedstawia uczniom osobę Genowefy Kroczek, pokazuje zdjęcia i inne dokumenty związane z osobą sanitariuszki.
  2. Prosi uczniów o zapoznanie się z życiorysem bohaterki na podstawie artykułu Niezłomna sanitariuszka „Lotte”, autorstwa D. Golika (Dziennik Polski 17 VII 2017). Uczniowie czytają, a w tle słychać piosenkę Kasi Malejonek , „Jedna Chwila” z albumu Panny Wyklęte”.
  3. Rozmowa z uczniami na temat tego, jak wydarzenia historyczne, czas wojny, wpływają na rolę kobiety w życiu. Czy tak jak mężczyzna potrafi stanąć do walki w słusznej sprawie? Czy stając do walki przejmuje role tradycyjnie przypisywane mężczyźnie? Czy działania podejmowane w trakcie wojny leżą w jej naturze i są zgodne z tradycyjnie przypisywanymi jej cechami? Próba oceny tego zjawiska.
  4. Nauczyciel na tablicy interaktywnej wyświetla uczniom notatkę encyklopedyczną z biografią znanej osoby. Na podstawie gotowego wzorca uczniowie podają cechy charakterystyczne dla takiej notatki. Są nimi: hasło encyklopedyczne, skróty, charakterystyczny układ treści (nazwisko, imię, pseudonim, daty urodzin , śmierci, kim osoba była, jakie miała zasługi, co po niej zostało, twórczość). Zwrócenie uwagi na składnię (dominują równoważniki zdań) i interpunkcję (myślniki, średniki, dwukropki, przecinki).
  5. Uczniowie sporządzają notatkę encyklopedyczną dotyczącą postaci Genowefy Kroczek. Czynią to po wnikliwej analizie artykułu dotyczącego jej biografii.
  6. Prezentacja prac.
  7. Podsumowanie zajęć:

Czasy zawieruchy wojennej wypełnione grozą, śmiercią i cierpieniem, powodują, że nie ma w nich miejsca na to, aby kobieta mogła zachować swoją naturalną indywidualność. Z kruchej, delikatnej istoty często staje się inną osobą. Jej rola w życiu się zupełnie zmienia. Walczy w „imię najświętszego obowiązku”, często płacąc za to najwyższą cenę – cenę życia. Pocieszeniem mogą być tylko słowa Jana Kochanowskiego: „Jeśli droga komu otwarta do nieba, to tym, którzy zginęli dla Ojczyzny.” 

Źródła (materiały zalecane do wykorzystania)

Golik D., Niezłomna sanitariuszka „Lotte”, dziennikpolski24.pl, 17.07.2017, http://www.dziennikpolski24.pl/aktualnosci/malopolska/a/niezlomna-sanitariuszka-lotte,12275262/.

 Musiał F., Śmierć nie pytała o wiek, 22.02.2016, https://www.tygodnikpowszechny.pl/smierc-nie-pytala-o-wiek-32514.

Stępka S., Bataliony Chłopskie w powiecie limanowskim (1939 - 1945), [w:] Rocznik Sądecki, 1994, t. 22, s. 229–242, http://www.sbc.nowysacz.pl/dlibra/docmetadata?id=214&from=pubindex&dirids=27&lp=19.

Piosenka Kasi Malejonek  „Jedna Chwila” (Inka) z albumu  „Panny Wyklęte”, 2013, https://www.youtube.com/watch?v=QvqLy88OPJ4.

 Parandowski J., Mitologiahttp://biblioteka.kijowski.pl/parandowski%20jan/jan-parandowski-mitologia.pdf.

Biblia Tysiąclecia - Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, 2003, http://biblia.deon.pl/.