Wycieczka 1: Śladami kurierów sądeckich

 

Cele wycieczki

-        poznanie historii sądeckich kurierów w trakcie II wojny światowej,

-        poznanie fragmentu szlaku kurierskiego i jego znaczenia na linii Warszawa – Budapeszt,

-        promocja walorów turystycznych regionu,

-        integracja młodzieży biorącej udział w wycieczce.

Trasa wycieczki

Kosarzyska (Stanica harcerska) – Eliaszówka – Górne Stacje - Sucha Dolina – Kosarzyska (Stanica Harcerska).

Opis trasy

Z Kosarzysk (Stanica Harcerska) główną drogą – obok karczmy pod smrekiem skręcamy w lewo w niebieski szlak gminny, przekraczamy potok Czercz i dalej niebieskim szlakiem obok przysiółków Świniarki, Zaczerczyk, Magury dochodzimy do granicy i zielonego szlaku, którym przez Świni Groń docieramy do Eliaszówki (1023 m; wieża widokowa; tablica upamiętniająca słowackich kurierów).

Z Eliaszówki zielonym szlakiem dochodzimy do Górnych Stacji narciarskich (przysiółek Szelestoki), skąd skręcamy w prawo i schodzimy ścieżką wzdłuż „starego wyciągu” dochodząc do asfaltowej drogi  w Suchej Dolinie - szlak czerwony - na wysokości obelisku upamiętniającego Kurierów.  Idąc dalej mijamy duży parking z wiatą i dochodzimy do pętli autobusowej (Kosarzyska Górne-Rogacz). Stamtąd chodnikiem wzdłuż drogi dochodzimy do punktu wyjścia (Stanicy Harcesrskiej).

Wariant dłuższy: z Górnych Stacji przez Obidzę do Suchej Doliny.

Zadania problemowe dla młodzieży

zad. 1 Zaplanowanie wycieczki.

-        Ile czasu zajmą poszczególne etapy przejścia trasy?

-        W których miejscach warto zrobić przerwę / odpoczynek?

-        Jakie atrakcje turystyczno-rajoznawcze znajdują się na trasie? Co warto o nich wiedzieć?

zad. 2 Zdobycie wiadomości dotyczących kurierów związanych z trasą wycieczki.

-        Jacy kurierzy przekraczali granicę w rejonie Eliaszówki?

-        Przygotuj biogram wybranego kuriera związanego z trasą naszej wycieczki.

-        Jakie na trasie znajdują się miejsca poświęcone kurierom? Co warto o nich wiedzieć?

-        Kim był Jan Karski? Czym była Akcja „S”

zad. 3 Dokumentowanie wycieczki.

-        Dokumentujcie przebieg wycieczki (notatki, zdjęcia, filmiki).

-        Podsumowaniem wycieczki mogą być np. relacja na stronie szkoły, wpisy na portalach społecznościowych.

Źródła

Długosz J., Piwniczna Zdrój: studia i szkice z dziejów miasta 1772-1998, nakł. Rady Miasta i Gminy, Piwniczna-Zdrój 1998.

Lebdowicz E., i Lebdowiczowa M., Dawni piwniczanie: słownik biograficzny, Drukarnia BAAD, Piwniczna Zdrój; Nowy Sącz 2006.

Wdowiak W., i Bałuc B., Wojna i okupacja w Piwnicznej i na Sądecczyźnie: praca zbiorowa, Towarzystwo Miłośników Piwnicznej ; Muzeum Okręgowe, Piwniczna-Zdrój; Nowy Sącz 2010.

Andrzejewska E., Arazi M., Gniazdowski M., Koper E., Leśniak J., i Laincz E., Sądeckimi śladami Jana Karskiego, Małopolskie Towarzystwo Oświatowe, Nowy Sącz 2014.

Wycieczka 2: Śladami PPAN. Wokół Hali Łabowskiej po miejscach związanych z historią PPAN

 

Cele wycieczki

-        poznanie historii oddziału PPAN,

-        zrozumienie dramatu żołnierzy podziemia niepodległościowego po II wojnie światowej,

-        promocja walorów turystycznych regionu,

-        kształtowanie postaw patriotycznych i postawy szacunku dla dokonań osób walczących o wolną Polskę.

Trasa wycieczki

Hala Łabowska – Rozdroże Feleczyńskie – Diabelski Kamień – Wierch Nad Kamieniem – Baza PPAN –Łabowska Hala Rozdroże – Hala Łabowska

Opis trasy

Będąc na Hali Łabowskiej warto odwiedzić miejsca związane z działalnością Żandarmerii PPAN i jej 2 charyzmatycznych przywódców – założyciela organizacji Stanisława Pióry oraz jej kapelana ojca Władysława Gurgacza.

Na Hali Łabowskiej znajdują się: wiata z tablicą informacyjną opisującą historię PPAN, ołtarz przy którym w każdą pierwszą sobotę września odbywają się msza poświęcona PPAN oraz obelisk upamiętniający oddział „Żandarmeria” PPAN.

Z Hali Łabowskiej żółtym szlakiem dochodzimy do Rozdroża Feleczyńskiego, skąd skręcamy w lewo w kierunku Maciejowej. Po przejściu 500m po lewej stronie dostrzec można – schowany nieco wśród drzew – Diabli Kamień. Schodzimy z drogi i krótkim, lecz bardzo stromym podejściem, docieramy na jego wierzchołek. Z tego miejsca rozpościerają się jedne z najpiękniejszych widoków na …. . Widoki te niejednokrotnie podziwiali żołnierze PPAN, co udokumentowali na zdjęciach.

Z Diabelskiego Kamienia ścieżką, będąca częścią szlaku przyrodniczego im. Hrabiego Adama Stadnickiego, dochodzimy do czerwonego szlaku. Kierując się w stronę Łabowskiej Hali, mijamy Wierch nad Kamieniem (1055 m n.p.m.) i dochodzimy do oznaczonego tabliczką miejsca kierującego nas do bazy PPAN. Schodzimy więc z czerwonego szlaku i po 500 metrach dochodzimy do bazy. Jest tam tablica informacyjna, brzozowy krzyż oraz prowizoryczny ułożony z gałązek ołtarz, nawiązujący do słynnego zdjęcia, właśnie z tego miejsca, na którym ojciec Gurgacz odprawia codzienną mszę dla żołnierzy.

Z Bazy PPAN wracamy do czerwonego szlaku, którym przez Rozdroże (tu wcześniej mieścił się obelisk upamiętniający PPAN) docieramy do Hali Łabowskiej.

Zadania dla młodzieży

Zadanie 1. Poznanie losów PPAN.

Instrukcja

Na podstawie treści zawartych na tablicy informacyjnej na Hali Łabowskiej odpowiedz na pytania:

-        Kto i kiedy założył PPAN?

-        Co było celem organizacji – dlaczego powstała?

-        Spośród kogo rekrutowali się członkowie PPAN?

-        Na jakich terenach działał / obozował kolejno oddział PPAN?

-        Jakie były kolejne etapy rozpracowywania PPAN przez organy bezpieczeństwa (komunistów)?

-        Z jakim ryzykiem wiązała się pomoc niesiona partyzantom?

Zadanie 2. Formułowanie refleksji/przemyśleń dotyczących życia codziennego żołnierzy PPAN w kontekście odwiedzanych miejsc.

Instrukcja

-        Będąc na Diablim Kamieniu wyobraź sobie, że jesteś partyzantem patrzącym na będącą w oddali rodzinną wioskę i piękne krajobrazy. Co czujesz? Jakie mogli mieć obawy i jakie nadzieje tropieni przez komunistów partyzanci??

-        Będąc w Bazie PPAN zastanów się z jakimi problemami dnia codziennego borykali się ukrywający w lesie partyzanci i jak je rozwiązywali? Skonfrontuj swoje przemyślenia z opisem na tablicy informacyjnej oraz biogramami/wspomnieniami wybranych żołnierzy PPAN.

Uwagi do realizacji.

Jeśli na wycieczkę wybierają się osoby niepełnoletnie pod opieką wychowawcy/nauczyciela, wymogiem formalnym jest opieka przewodnika. Wszystkie odwiedzane miejsca znajdują się bowiem powyżej 1000 m n.p.m. Dodatkowo, dojście do bazy PPAN oraz Diablego Kamienia wiąże się z zejściem z głównego szlaku.

Przy stromych ścianach Diablego Kamienia należy zachować szczególną ostrożność. Dojście na sam jego wierzchołek zagrodzony jest barierką, której ze względów bezpieczeństwa nie wolno przekraczać.  

Zaleca się przed wycieczką wprowadzenie młodzieży w problematykę żołnierzy wyklętych i samej PPAN. Część zadań może być zrealizowana w ramach przygotowania do wycieczki przez wyznaczone grupy.

Zasoby/Źródła

Śliwa M., Żandarmeria. Dzieje oddziału partyzantki antykomunistycznej w Beskidzie Sądeckim, [w:] Almanach Muszyny, red. B. Mściwujewska-Kruk, 2008, s. 65–86, http://www.almanachmuszyny.pl/spisy/2008/ZANDARMERIA.pdf.

Michalik D., Władysław Gurgacz – niezłomny kapelan PPAN, portal: Ślady bohaterów, http://bohaterzy.edumobile.pl/images/Gurgacz_niezlomny_kapelan.pdf

Wycieczka 3: Śladami sądeckiej „Solidarności”

Cele wycieczki

-        poznania historii sądeckiej Solidarności poprzez spacer po miejscach z nią związanych,

-        upowszechnianie wiedzy o dokonaniach i znaczeniu Solidarności,

-        promowanie postaw pro obywatelskich poprzez odwołanie się do ideałów i działań Solidarności,

-        wzmacnianie więzi z regionem i Polską, poprzez poznanie miejsc, postaci, wydarzeń, które kształtują naszą tożsamość regionalną i narodową.

Trasa wycieczki

Siedziba „Solidarności”, ul. Pijarska 17a

Ratusz Miejski, Rynek 1

Kościół św. Kazimierza, ul. Sygańskiego 3

Dom Robotniczy, ul. Zygmuntowska 17

Kościół pw. Św. Elżbiety Parafii NSPJ „Kolejowy”,

ZNTK (obecnie Newag S.A.)

Kościół Matki Bożej Niepokalanej, ul. Królowej Jadwigi 44

Pomnik Solidarności przy Rondzie Solidarności

Groby Zbigniewa Szkarłata i Stanisława Kuliga na cmentarzu komunalnym przy ul. Rejtana 1

Stadion Sandecji, ul. Kilińskiego 47

Zadania dla uczestników wycieczki

 

Zadanie – gr. 1 Przygotowanie informacji na temat miejsc, w których odbywały się strajki.

Instrukcja

Odszukajcie informacje na temat miejsc, w których w 1980 r. doszło do strajków. Przygotujcie krótką wypowiedź na temat każdego miejsca.

Pytania naprowadzające:

-        Dlaczego doszło do strajku? Kto był jego inicjatorem?

-        Jaką formę przybrał strajk i jak długo trwał?

-        Jakie były postulaty strajkujących? W jakim stopniu zostały zrealizowane?

Zadanie – gr. 2 Wybór i uzasadnienie 5 najważniejszych wydarzeń związanych z działalnością sądeckiej Solidarności w latach 1980 -1989.

Instrukcja

Wybierzcie 5 wydarzeń, które wg was odegrały istotną rolę w historii Sądeckiej Solidarności w latach 1980 – 1989. Dokonując wyboru zwróćcie uwagę na różne aspekty działania Solidarności, od powstania pierwszych komitetów założycielskich, poprzez strajki, represje, przywódców, wydarzenia, które gromadziły tłumy, aż po wybory w 1989 r. Umiejcie obronić swój wybór w krótkiej wypowiedzi, podkreślającej znaczenie wybranych wydarzeń.

Zadanie – gr. 3 Przygotowanie informacji na temat miejsc upamiętniających działalność Solidarności.

Instrukcja

Na terenie miasta znajdują się miejsca – pomniki, płyty pamiątkowe, tablice informacyjne – przypominające o postaciach i wydarzeniach związanych z Solidarnością. Odszukajcie informacje na temat ich lokalizacji oraz okoliczności i celu ich powstania.  

Pytania naprowadzające:

-        Gdzie znajduje się miejsce pamięci? Dlaczego właśnie w tym miejscu?

-        Kto był pomysłodawcą/fundatorem miejsca pamięci?

-        Jaki był cel powstania miejsca upamiętniającego?

-        Co warto wiedzieć o wydarzeniu/miejscu/postaci, które upamiętnia miejsce?

Forma prezentacji

Przygotowane przez grupy materiały/wypowiedzi mogą być częściowo prezentowane na zajęciach poprzedzających wyjście edukacyjne, a następnie w trakcie samego wyjścia w miejscach związanych z prezentacją. Konieczny jest więc dobry przepływ informacji pomiędzy liderami grup i nauczycielem opiekunem w celu właściwej korelacji trasy wycieczki z przygotowanymi wystąpieniami.

Podsumowaniem wycieczki mogą być np. relacja na stronie szkoły, wpisy na portalach społecznościowych.

Podsumowaniem wycieczki może być np. relacja na stronie szkoły, wpisy na portalach społecznościowych.

 

Uwagi do realizacji

Trasę wycieczki warto modyfikować, by w jak największym stopniu dostosowana była do czasu jakim dysponujemy oraz potrzeb i możliwości grupy.

Warto, by w każdej grupie była osoba odpowiedzialna za dokumentowanie jej działań (np. zdjęcia, krótkie filmiki). Ułatwia to przygotowanie materiału promocyjno-edukacyjnego, który może stanowić podsumowanie wycieczki.

Źródła/Zasoby

Kroh M., Sądecka „Solidarność” w latach 1980 - 1981, [w:] Rocznik Sądecki, 2002, t. 30, http://www.sbc.nowysacz.pl/dlibra/docmetadata?id=222&from=&dirids=1&ver_id=&lp=1&QI

Szkaradek A., i Migrała L., Nowosądecka Solidarność: nasza droga do wolności, Region Małopolski NSZZ „Solidarność”. Oddział Nr 1 w Nowym Sączu, Nowy Sącz 2010.

Weimer D., Historia jednego strajku, [w:] Rocznik Sądecki, 1992, t. 20, s. 283–294, http://www.sbc.nowysacz.pl/dlibra/docmetadata?id=212&from=&dirids=1&ver_id=&lp=23&QI

Szlakami Solidarności w Małopolsce, http://www.solidarnosc.krakow.pl/mss/szlak-nowosadecki.html


Inne artykuły